دانلود فایل کامل

آسیب جنگ بر صنایع کشور؛ بررسی اثرات بر تولید و زنجیره ارزش

آسیب جنگ بر صنایع کشور فقط به تخریب مستقیم کارخانه ها و زیرساخت ها محدود نمی شود. اختلال در تامین انرژی و مواد اولیه، دشواری حمل و نقل، کاهش دسترسی به بازارهای فروش و افزایش هزینه ها نیز می توانند فعالیت شرکت ها را تحت تاثیر قرار دهند. گاهی اثر این اختلال ها از یک شرکت فراتر می رود و به صنایع پایین دستی و مصرف کنندگان نهایی می رسد.

گزارش «بررسی زنجیره ارزش صنایع آسیب دیده» اثرات جنگ را در صنایع فولاد، پتروشیمی، پالایش، داروسازی و تامین انرژی بررسی می کند. داده های عددی این مقاله از همان گزارش گرفته شده اند که تاریخ آن ۱۶ تیر ۱۴۰۵ است. بنابراین اعداد، عملکرد دوره های مشخص شده در گزارش را نشان می دهند و نباید به عنوان آمار روز در نظر گرفته شوند.

جنگ چگونه فعالیت صنایع را تحت تاثیر قرار می دهد؟

جنگ می تواند هم زمان چند متغیر اقتصادی را تغییر دهد: نااطمینانی را افزایش دهد، انتظارات فعالان اقتصادی را تغییر دهد و تعادل بازارها را برهم بزند. در سطح بنگاه، این شرایط ممکن است به کاهش تولید، افزایش هزینه ها، دشوارتر شدن تامین مالی و افت سرمایه گذاری منجر شود.

گزارش، مسیرهای انتقال آسیب به شرکت ها را به چند گروه تقسیم می کند:

این مسیرها ممکن است هم زمان رخ دهند. برای همین، بررسی آسیب جنگ بر صنایع کشور فقط با شمارش خسارت فیزیکی کامل نمی شود؛ باید دید اختلال از کدام حلقه شروع شده و به کدام بخش های دیگر رسیده است.

تصویر کلی از زنجیره های صنعتی بررسی شده

صنعت فولاد؛ اهمیت پیوستگی مراحل تولید

زنجیره فولاد از استخراج سنگ آهن آغاز می شود و پس از تولید کنسانتره و گندله، به آهن اسفنجی، فولاد میانی و محصولات نهایی می رسد. گزارش برای سال ۱۴۰۴ مقدار تولید کنسانتره، گندله و آهن اسفنجی را جداگانه ثبت کرده است. این محصولات به مراحل متفاوت زنجیره تعلق دارند و ارقام جدول، میزان تولید هر مرحله را نشان می دهند؛ نباید آن ها را یک محصول واحد یا ارقام قابل جمع تلقی کرد.

در بخش دیگری از گزارش، اطلاعات تولید و فروش شرکت فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان در سال ۱۴۰۴ آمده است. اعداد تولید بر حسب هزار تن و فروش بر حسب میلیارد تومان هستند.

درصد فروش صادراتی درج شده در گزارش برای فولاد مبارکه ۱۷٫۶ درصد و برای فولاد خوزستان ۳۱٫۵ درصد است. این تفاوت یادآوری می کند که اثر اختلال بازارها ممکن است برای شرکت های یک صنعت هم یکسان نباشد؛ ترکیب محصول و سهم فروش صادراتی نیز در بررسی وضعیت هر شرکت اهمیت دارد.

پتروشیمی؛ اختلال در خوراک و پیامد آن برای صنایع پایین دستی

محصولات پتروشیمی مواد اولیه بخش هایی مانند پلاستیک، بسته بندی، نساجی، شوینده ها و تولید قطعات صنعتی را تامین می کنند. گزارش نشان می دهد اختلال در هر بخش از زنجیره پتروشیمی می تواند به کاهش عرضه یا افزایش هزینه در صنایع وابسته منجر شود.

نمونه پتروشیمی جم پیلن در گزارش

یکی از نمونه های عددی گزارش، وضعیت پتروشیمی جم پیلن است. طبق گزارش، تولید این شرکت در ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ به طور کامل متوقف شد و پس از ۶۹ روز، در ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ دوباره راه اندازی شد. گزارش میزان فعالیت هنگام شروع مجدد را حدود ۶۰ درصد ظرفیت اسمی اعلام می کند.

مقایسه سه ماهه نخست سال ۱۴۰۴ و سه ماهه نخست سال ۱۴۰۵ در گزارش چنین است:

درآمد عملیاتی در این مقایسه با وجود کاهش تولید و فروش افزایش یافته است. گزارش ،این افزایش را عمدتا ناشی از رشد نرخ های فروش در دوره مورد بررسی می داند. این نمونه نشان می دهد که بررسی درآمد به تنهایی برای سنجش وضعیت تولید کافی نیست.

گزارش همچنین وابستگی پتروشیمی جم پیلن به پروپیلن را بررسی می کند. در سه ماهه نخست ۱۴۰۵، از مجموع ۹٬۱۰۱ تن پروپیلن دریافتی، ۸٬۱۵۵ تن از پتروشیمی جم و ۹۴۶ تن از منابع دیگر تامین شده است. در دوره مشابه ۱۴۰۴، مجموع پروپیلن دریافتی ۵۹٬۰۱۵ تن بود. این داده ها نشان می دهند که اختلال در تامین خوراک می تواند بر تولید جم پیلن و دسترسی صنایع وابسته به مواد اولیه اثر بگذارد.

پالایش؛ زنجیره تامین نفت خام تا توزیع فرآورده

زنجیره پالایش در گزارش از استخراج و تولید نفت خام آغاز می شود و به تدارک خوراک، ذخیره سازی، عملیات پالایش و ارتقای کیفیت، سپس انتقال و توزیع فرآورده می رسد. گزارش ظرفیت پالایشگاهی کشور را حدود ۲٫۲ میلیون بشکه در روز اعلام می کند. همچنین بیش از ۱۴ هزار کیلومتر خط لوله نفت خام و فرآورده و بیش از ۸۰ انبار نفت در کشور را در این زنجیره برمی شمارد. این مقیاس نشان می دهد که استمرار پالایش به دسترسی به خوراک، ذخیره سازی و زیرساخت انتقال وابسته است.

گزارش برای جابه جایی فرآورده ها نیز به بیش از ۱۲ هزار نفتکش جاده پیما و انتقال سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد لیتر فرآورده نفتی اشاره می کند. میانگین مصرف روزانه بنزین در ایران حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ میلیون لیتر گزارش شده است. بنابراین، ارزیابی آسیب جنگ بر این صنعت باید تامین خوراک، ظرفیت پالایش، خطوط لوله، ذخیره سازی و توزیع سوخت را کنار هم ببیند؛ اختلال در هر بخش می تواند فعالیت بخش های بعدی را محدود کند.

داروسازی؛ تولید داخلی و وابستگی به برخی مواد اولیه

گزارش، داروسازی را صنعتی راهبردی و مرتبط با سلامت عمومی می داند. طی دهه های گذشته، تولید داخلی بخش قابل توجهی از نیاز دارویی کشور را پوشش داده است؛ با این حال، بسیاری از مواد اولیه و مواد موثره دارویی از واردات تامین می شوند. گزارش برای تجارت این صنعت در سال ۲۰۲۳، ارقام صادرات و واردات مواد دارویی و شیمیایی آلی را ارائه می کند. این آمار را نباید با فروش بازار دارو در سال ۱۴۰۴ اشتباه گرفت.

زنجیره داروسازی از تحقیق و توسعه آغاز می شود و مراحل توسعه بالینی و نظام رگولاتوری، تامین مواد اولیه، تولید و فرمولاسیون، عرضه و مصرف را در بر می گیرد. گزارش تاکید می کند که توسعه داروهای جدید پرهزینه و زمان بر است و بخشی از مواد موثره و مواد اولیه از واردات تامین می شوند. از این رو، اختلال در تامین مواد، تولید یا شبکه توزیع می تواند استمرار دسترسی بیماران به دارو را تحت تاثیر قرار دهد.

فولاد مبارکه؛ تولید پایین تر و ترکیب متفاوت درآمد

گزارش، عملکرد سه ماهه نخست فولاد مبارکه در سال ۱۴۰۵ را با دوره مشابه سال ۱۴۰۴ مقایسه می کند. طبق اعداد گزارش، تولید از ۷٬۶۸۷٬۱۴۹ تن به ۱٬۸۵۷٬۰۳۶ تن رسیده و ۷۶ درصد کاهش داشته است. با وجود این افت تولید، درآمد عملیاتی گزارش شده از ۸۴٬۷۷۱ به ۸۳٬۴۱۷ میلیارد تومان رسیده که کاهش آن ۱٫۶ درصد بوده است.

گزارش توضیح می دهد که کاهش تولید و آسیب به بعضی بخش های کارخانه در اثر جنگ، از عوامل افت درآمد بوده اند. در عین حال، افزایش نرخ های فروش و تغییرات تامین مواد اولیه بر درآمد و هزینه ها اثر گذاشته اند. گزارش همچنین نشان می دهد که در سه ماهه نخست ۱۴۰۵، فقط ۱۲ درصد از بودجه تولید سالانه شرکت محقق شده است.

در بررسی هزینه مواد اولیه، گزارش ترکیب کل مواد مصرفی فولاد مبارکه را نیز ارائه می کند:

جدول، سهم خرید از بورس کالا، تامین از محل تولید شرکت و خرید فروآلیاژها از تامین کنندگان داخلی و خارجی را جداگانه نشان می دهد. در گزارش، عبارت «تامین کنندگان داخلی و خارجی» عنوان این گروه از تامین کنندگان است و به تنهایی به معنای وارداتی بودن تمام این مواد نیست. سهم هر منبع را باید با همین تعریف و در کنار مقادیر ثبت شده در جدول خواند. گزارش برای همین جدول مقدار ۱٬۲۲۱ تن از تامین کنندگان داخلی و خارجی و جمع کل ۱٬۴۰۹٬۸۶۸ تن را ثبت کرده است؛ جمع مقادیر ردیف های منبع ۱٬۴۱۰٬۹۹۹ تن می شود و ۱٬۱۳۱ تن با جمع کل اعلام شده اختلاف دارد.

برای تحلیل آسیب جنگ بر صنایع کشور چه شاخص هایی را باید کنار هم دید؟

مقایسه شرکت ها بر اساس یک شاخص، مانند درآمد یا مقدار تولید، ممکن است تصویر ناقصی ارائه دهد. نمونه های پتروشیمی جم و فولاد مبارکه نشان می دهند که مقدار تولید، حجم فروش و درآمد عملیاتی می توانند در یک دوره مسیرهای متفاوتی داشته باشند.

برای ارزیابی دقیق تر هر شرکت، این موارد را کنار هم بررسی کنید:

مقدار تولید و تغییر ظرفیت عملیاتی؛

حجم فروش و ترکیب محصولات؛

نرخ فروش و درآمد عملیاتی؛

هزینه مواد اولیه و ساختار بهای تمام شده؛

سهم منابع داخلی و بیرونی در تامین مواد؛

دسترسی به انرژی، خوراک و مسیرهای حمل و نقل؛

میزان وابستگی به یک بازار فروش یا منبع تامین؛

مدت توقف تولید و سرعت بازگشت به فعالیت.

جمع بندی

آسیب جنگ بر صنایع کشور از مسیرهای متعددی منتقل می شود: از خسارت مستقیم و توقف تولید تا اختلال در تامین مواد اولیه، افزایش هزینه ها و محدودیت فروش. شدت این آسیب در صنایع مختلف، و حتی در شرکت های یک صنعت، یکسان نیست.

داده های گزارش نشان می دهند که برای تحلیل یک شرکت باید تولید، فروش، درآمد، هزینه ها و وابستگی های زنجیره تامین را با هم بررسی کرد. افت تولید لزوما به همان اندازه در درآمد دیده نمی شود و افزایش درآمد هم به تنهایی نشانه بازگشت فعالیت به وضعیت عادی نیست. زنجیره تامین متنوع، دسترسی پایدارتر به انرژی و مواد اولیه، تنوع بازارهای فروش و سرعت بازیابی ظرفیت از عواملی هستند که گزارش برای سنجش تاب آوری شرکت ها برجسته می کند.

منبع اعداد و داده ها: گزارش «بررسی زنجیره ارزش صنایع آسیب دیده»، تهیه شده توسط تیم تحلیل مجموعه آموزشی رز، مورخ ۱۶ تیر ۱۴۰۵. این مقاله به تنهایی مبنای تصمیم گیری برای خرید و فروش سهام نیست.